۲۴ شهریور برای دماوند فقط ورق خوردن یک صفحه از تقویم نیست؛ ۹۵ سال پیش در چنین روزی، «شهر دماوند و اطراف متصل به آن» با شماره ۵۶ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.
به گزارش پایگاه خبری عصر شرق، اهمیت ثبت دماوند در سال ۱۳۱۰ زمانی بیشتر روشن میشود که بدانیم قانون حفظ آثار ملی تنها حدود یک سال پیش از آن، در آبان ۱۳۰۹، به تصویب رسیده بود و نظام رسمی حفاظت از میراث تاریخی ایران تازه در حال شکلگیری بود.
در آن زمان، موضوع تنها ثبت برج شبلی، مسجد جامع یا یک اثر منفرد نبود؛ عنوان ثبتشده، «شهر دماوند و اطراف متصل به آن» بود و همین عبارت نشان میدهد که دماوند بهعنوان مجموعهای از بافت تاریخی، معماری، طبیعت پیرامونی و شیوه زندگی مردم مورد توجه قرار گرفته بود.
میثم غلامپور، پژوهشگر و تاریخنگار دماوند نیز بر همین نکته تأکید کرده و گفته است نخستین فهرست رسمی آثار ملی شامل ۵۶ اثر بود و دماوند در همان مجموعه نخست قرار گرفت؛ موضوعی که جایگاه تاریخی شهر را در آغاز شکلگیری نظام حفاظت از میراث فرهنگی کشور نشان میدهد.
دماوند فقط در خشت و آجر خلاصه نمیشود
اما هویت یک شهر تنها از بناهای تاریخی ساخته نمیشود.
گویش دماوندی، شعرهای محلی، اصطلاحات و ضربالمثلها، خاطرات، آیینها، خوراک، صنایعدستی و روایتهای نسلهای گذشته نیز بخشی از همان میراثی هستند که هنوز در زندگی مردم جریان دارند.
مرتضی اسداللهی، شاعر دماوندی، گویش محلی را زبان احساس و صمیمیت میداند و معتقد است شعر میتواند یکی از راههای حفظ و انتقال این میراث گفتاری به نسلهای آینده باشد؛ چرا که از بین رفتن زبان، داستانها و ضربالمثلهای بومی، به معنای کمرنگ شدن بخشی از پیوند نسل امروز با گذشته است.
وقتی چهرههای فرهنگ از کتابها به خیابان آمدند
امسال همزمانی سالروز ثبت ملی شهر دماوند با هفته فرهنگی شهرستان، فضای متفاوتی را در شهر ایجاد کرده است.
برای نخستینبار، تصاویر و معرفی تعدادی از چهرههای فرهنگی، ادبی و پژوهشی دماوند در فضای شهری اکران شده تا مردمی که شاید نام برخی از آنان را تنها در کتابها شنیده بودند، با بخشی از سرمایه انسانی شهر خود آشنا شوند.
در نخستین مرحله این طرح، چهرههایی همچون زندهیاد میرزاجواد توسلی مشهور به «لئالی دماوندی»، زندهیاد مهدی علمداری، ولیالله مظفریان، حجتالاسلام حمید مشهدیآقایی و محمدجواد حاجیآخوندی معرفی شدهاند و بناست این مسیر با معرفی دیگر شاعران، نویسندگان، پژوهشگران و هنرمندان ادامه پیدا کند.
۲۴ شهریور؛ از یک مراسم تا یک جریان فرهنگی
مهدی رضاییمهر، شهردار دماوند، نیز تأکید کرده است که هدف مدیریت شهری این است که ۲۴ شهریور به یک مراسم مناسبتی محدود نشود و به فرصتی برای روایت دوباره دماوند، تقویت حس تعلق شهروندان و معرفی ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی شهر تبدیل شود.
برگزاری جشن هفته فرهنگی در پارک رنگینکمان، برنامههای تاریخی و هنری و تلاش برای مشارکت بیشتر مردم، بخشی از برنامههایی است که در همین مسیر تعریف شده است.
اما این تاریخ چه سودی برای مردم امروز دارد؟
شاید مهمترین پرسش همین باشد؛ پاسداشت ۲۴ شهریور زمانی از قالب یک مناسبت خارج میشود که بتواند با زندگی امروز مردم ارتباط پیدا کند.
دماوند در کنار میراث تاریخی، از طبیعت، کشاورزی، صنایعدستی، تولیدات محلی و ظرفیتهای گردشگری گستردهای برخوردار است و اتصال این ظرفیتها به یکدیگر میتواند گردشگری را از یک شعار تبلیغاتی به یک زنجیره اقتصادی تبدیل کند؛ زنجیرهای که گردشگر را به ماندن در شهر، خرید از کسبوکارهای محلی، شناخت فرهنگ بومی و تجربه زندگی دماوندی ترغیب کند.
مسافری که تنها از دماوند عبور میکند، سهم اندکی در اقتصاد شهر دارد؛ اما گردشگری که برای دیدن بافت تاریخی، خرید سوغات، تجربه خوراک محلی و شناخت فرهنگ شهر توقف میکند، میتواند مستقیماً به اقتصاد مردم کمک کند.
شهری که باید دوباره روایت شود
یکی از مشکلات دماوند شاید این باشد که بسیاری از داشتههایش هنوز آنطور که باید روایت نشدهاند.
نسل جدید هر روز از کنار کوچهها، بناها، محلهها و نشانههایی عبور میکند که هرکدام قصهای دارند، اما اگر این قصهها با زبان امروز تعریف نشوند، بهتدریج از حافظه عمومی شهر فاصله خواهند گرفت.
فیلم، عکس، موسیقی، روایت شفاهی، رسانه و رویدادهای فرهنگی میتوانند تاریخ را از کتابها بیرون بیاورند و دوباره به زندگی روزمره مردم بازگردانند.
ثبت ملی، پایان مسئولیت نبود
۲۴ شهریور ۱۳۱۰ پایان یک مسیر نبود؛ آغاز یک مسئولیت بود.
حفاظت از بافت تاریخی، مراقبت از منظر شهر، صیانت از بناها و محوطههای ارزشمند، حفظ گویش و میراث شفاهی و معرفی درست ظرفیتهای فرهنگی، مسئولیتی است که تنها متوجه یک اداره یا نهاد نیست؛ مدیریت شهری، میراث فرهنگی، پژوهشگران، رسانهها و خود مردم، همه در آن سهم دارند.
۹۵ سال بعد، سؤال هنوز باقی است
از ۲۴ شهریور ۱۳۱۰ تا امروز، شهر بسیار تغییر کرده است؛ محلهها گسترش یافتهاند، نسلها آمدهاند و رفتهاند و سیمای دماوند دیگر همان سیمای ۹۵ سال قبل نیست.
اما بخش مهمی از هویت تاریخی، فرهنگی و طبیعی شهر هنوز باقی مانده است؛ از همین منظر، ۲۴ شهریور میتواند فراتر از برگزاری یک مراسم سالانه دیده شود؛ فرصتی برای ساختن یک «روایت مشترک» از دماوند و معرفی منسجمتر این شهر در سطح استان و کشور.
دماوند را واقعاً چقدر میشناسیم، از گذشتهاش چه چیزی برای ما باقی مانده است و مهمتر از همه، ما چه دماوندی برای نسلهای بعد باقی خواهیم گذاشت؟
۲۴ شهریور یادآور ثبت یک شهر در یک فهرست تاریخی است؛ اما مهمتر از آن، یادآور مسئولیتی است که از ۹۵ سال پیش به امروز رسیده است.
