قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۵۸ توسط مجلس خبرگان قانون اساسی در ۱۷۵ اصل
تصویب و همان سال به همه پرسی گذاشته شد و نتیجه آن با رای مثبت اعلام گردید.
در سال ۱۳۶۸ اصلاحاتی در این قانون صورت پذیرفت که طی آن از جمله پست نخست وزیری حذف
واختیارات بیشتری به رئیس جمهور داده شد. قانون اساسی در حال حاضر شامل ۱۷۷ اصل می باشد.
فصل دوم قانون اساسی پس از بیان زبان و خط و تاریخ رسمی کشور، در اصول پانزدهم تا هفدهم،
اصل هجدهم قانون اساسی را به موضوع پرچم رسمی ایران اختصاص داده و به توصیف شکلی آن
پرداخته است.
پرچم در کنار زبان و خط مشترک، یکی از ارکان هویت مشترک در همه کشورهای جهان به شمار
می رود که اهمیت دادن به آن در میان مردم با استقلال کشور و همبستگی ملی رابطه مستقیمی دارد.
فصل دوم قانون اساسی پس از بیان زبان و خط و تاریخ رسمی کشور، اصل هجدهم قانون اساسی را
به موضوع پرچم رسمی ایران اختصاص داده وبه توصیف شکلی آن پرداخته است. پرچم در کنار زبان
و خط مشترک، یکی از ارکان هویت مشترک درهمه کشورهای جهان به شمار می رود که اهمیت دادن
به آن در میان مردم با استقلال کشور وهمبستگی ملی رابطه مستقیمی دارد. آن چه در این نوشتار باید
به آن پرداخته شود بررسی این موضوع مهم است که آیا جایگاه پرچم در نظام جمهوری اسلامی ایران،
هم چون کشورهای دیگر، صرفا یک نمادملی برای همبستگی تابعان کشور محسوب می شود و یا این که
مبنای فقهی نیز برای اهمیت دادن وتوجه به آن وجود دارد؟
مهم ترین پیش فرض لازم برای پاسخ به این سوال، فهم این نکته است که چگونه و در چه صورتی
می توان از ابتنای موضوعی بر مبانی فقهی سخن گفت؟ به عبارت دیگر چگونه میتوان بر اساس مبانی
فقهی درباره مساله ای حکم صادر کرد و آن را شرعی یا غیرشرعی دانست؟
به نظرمیرسد یافتن مبانی فقهی اصل ۱۸ قانون اساسی، باید پرچم و ماهیت و جایگاه آن را از دو جنبه
مورد بررسی قرار داد. از سویی پرچم، پارچه ای است که از رنگهای خاصی تشکیل شده در نظام
جمهوری اسلامی ایران- رنگهای سبز و سفید و سرخ- و با اشکال یا نوشته های مختلفی تزیین شده است
و از سوی دیگر ماهیت نمادینی است که پرچم برای گروه یا کشور مربوطه داراست.
از این رو طرح و شکل و رنگ پرچم جمهوری اسلامی ایران بر اساس یک تحول تاریخی و تصمیمی
نمادین است که در منابع فقهی نمیتوان برای آن مبنای خاصی یافت و موضوع سه رنگی پرچم جمهوری
اسلامی ایران و یا آرم مخصوص و یا تعداد درج واژه «الله اکبر» در آن مبنای فقهی ندارد.
از سوی دیگر پرچم در هر کشوری کاربردی نمادین دارد. پرچم به عنوان محملی برای ابراز این هویت
مستقل، جایگاه ویژه ای داشته و هر کشور را به تنظیم پروتکلهای خاصی برای حفظ شأن و احترام
پرچم در دیدارهای رسمی و مراسمات واداشته است.از این رو اکنون میتوان پرچم جمهوری اسلامی
ایران را به عنوان نماد جمهوری اسلامی ایران دانست که بایستی درباره آن به عنوان نماد نظام اسلامی
به بحث نشست. پس با روشن شدن و شناخت موضوع پرچم، به عنوان نماد نظام اسلامی، به نوعی قلب
بحث صورت میگیرد و بایستی درباره مبنای فقهی پرچم به عنوان نماد نظام اسلامی بررسی انجام شود.
در منابع فقهی مسائل و موضوعاتی که حالت نمادین پیدا میکنند را از«شعائر» میخوانند. شعائر جمع
کلمه شعیره به معنای علامت و نشانه است و از هم خانواده های کلمه شعار است که به معنای هر
چیزی است که نوعی اعلام وابستگی در آن وجود داشته باشد. یعنی هر چیزی که به نوعی وابستگی را
به شخص،گروه، دسته و یا آیینی مشخص سازد و نشانه آن به حساب آید، شعار و شعیره آن به حساب
می آید.
پرچم جمهوری اسلامی ایران را به خاطر ماهیت نمادین خود در اعلام هویت مستقل و مقتدر نظام
اسلامی، در ادبیات فقهی باید از «شعائر جمهوری اسلامی ایران» دانست. در هر کشوری، شعائر
مخصوص به آن ملت و کشور نه تنها محترم شمرده میشود، بلکه احترام به آنها از دیگران نیز مطالبه
می گردد و بعضا برای هتک حرمت شعائر، مجازات هایی نیز در نظر گرفته میشود. پس به این معنا
احترام به پرچم جمهوری اسلامی ایران، درکشور لازم بوده و همه افراد بایستی نسبت به آن با احترام
رفتار نمایند و از توهین به آن بپرهیزند.
از طرفی هر چیزی که نشانه ای بر دین و ایمان باشد جزء شعائر الهی خوانده میشود. از این رو برای
مثال در قرآن کریم صفا و مروه را از شعائر الله دانسته شده است و در تعابیر فقها، هر عملی که نشانه
ای از دین و ایمان باشد همچون اذان و نماز و روزه و …، مصداق شعائر الله دانسته شده است.
احترام به آن چه که مصداق شعائر الهی و اسلامی به حساب میآید، واجب خواهد بود و در بیان
قرآن کریم، از مصادیق تقوای قلوب به شمار میرود و اهانت به این شعائر حرام بوده و در قرآن نیز از
آن نهی شده است. بدین معنا و با توجه به مقدمات گفته شده، پرچم جمهوری اسلامی ایران نیز به عنوان
نمادی از استقلال و اقتدار نظام اسلامی، یکی از شعائر الهی و اسلامی بوده که تعظیم و احترام آن لازم
به شمار میرود و با توجه به این جایگاه مهم و مقدس، اساسی سازی این نماد ملی و اسلامی در
قانون اساسی از مبنای فقهی نیز برخوردار خواهد بود و توجه قانونگذاران اساسی کشورمان به این
مساله رامیتوان ناشی از اهمیت نمادین پرچم به عنوان شعار ملی و دینی نظام جمهوری اسلامی دانست
که در قالب یک اصل قانون اساسی بروز پیدا کرده است.

بتول پروند

انتهای پیام/